Soms loop ik een tentoonstelling in en denk: ah! Daar is ’ie weer: de verplichte tijdlijn. Vaak aan het begin, nog vóór het echte verhaal begint. En als je echt pech hebt, is het een kluwen van droge feiten en jaartallen — iets waar je zo snel mogelijk aan voorbij wilt.
Maar wat als die tijdlijn niet het voorportaal van het verhaal is, maar het verhaal zelf?
De laatste tijd kreeg ik vanuit verschillende hoeken aanvragen voor het maken van een tijdlijn. Ik heb er ook al heel wat ontworpen. En eerlijk gezegd: ik ben fan! Een tijdlijn is voor mij een van de leukste klussen om te doen. Omdat het een visuele uitdaging is, maar vooral omdat het je dwingt om verbanden zichtbaar te maken. Een goede tijdlijn laat niet alleen zien wat er gebeurde, maar ook wanneer, waarom en in welke wereld.
Zo werkte ik aan een tijdlijn over elektrisch rijden voor een bedrijf in laadstructuren. In eerste instantie denk je misschien: is dat niet een heel kort lijntje? Maar al snel bleek dat de geschiedenis van mobiliteit vol zit met elektrische voertuigen. De eerste auto die in 1899 de magische grens van 100 km/u doorbrak, ‘La Jamais Contente’, was elektrisch.
Wat zo’n tijdlijn laat zien, is dat innovatie zelden lineair verloopt. Ideeën verdwijnen, keren terug, worden vergeten en herontdekt. Elektrisch rijden is geen nieuwe hype, maar een hoofdstuk in een veel langer verhaal. En precies dát wordt zichtbaar als je gebeurtenissen in de tijd naast elkaar zet.
De laatste tijdlijn waar ik aan werkte ging over waterstof. Een stof die al rond 1500 werd ontdekt en nu bezig is aan een opmars in de energietransitie, maar ook berucht werd als vulling van de zeppelin Hindenburg, die in 1937 in vlammen opging. Ook hier zie je: dezelfde stof, totaal verschillende betekenissen in verschillende tijden. Zonder context blijft alleen het incident of de innovatie over. Met context zie je het grotere verhaal.
Wat mij betreft voldoet een goede tijdlijn aan drie elementen:
Een goede tijdlijn plaatst tijdperken niet alleen op de juiste plek in de tijd, maar ook ten opzichte van elkaar. De meeste mensen (mijzelf inbegrepen) hebben een beperkt historisch besef. We weten ongeveer wanneer iets gebeurde en kunnen gebeurtenissen grofweg in de juiste volgorde zetten, maar hebben geen scherp gevoel voor verhoudingen.
Wist je bijvoorbeeld dat het rijk van de Inca’s dichter in de tijd staat bij de maanlandingen dan bij de bouw van de grote piramides in Egypte? Een goed vormgegeven tijdlijn maakt dat soort verhoudingen in één oogopslag zichtbaar. En dat verandert hoe je naar geschiedenis kijkt.
Een tijdlijn toont niet alleen gebeurtenissen, maar ook de wereld waarin ze plaatsvonden. Hoe leefden mensen? Wat aten ze? Waar gingen ze naartoe? Wat deden ze in hun vrije tijd? Als ze die al hadden? De impact van een gebeurtenis wordt pas echt duidelijk als je begrijpt hoe de samenleving eruitzag waarin die gebeurtenis plaatsvond. Je kunt dat op microschaal laten zien, het dagelijks leven, maar ook op macroschaal: hoe zag de wereldkaart eruit, welke machten waren dominant, welke ideeën speelden er? Zonder die laag blijft geschiedenis een reeks losse momenten, maar met die laag wordt het een verhaal.
Een goede tijdlijn bewandelt een dunne lijn tussen rijkdom en overdaad. Te veel informatie en mensen haken af. Te weinig en het blijft oppervlakkig. Maar juist hier ligt de kracht. Een tijdlijn biedt de kans om tekst, beeld, filmclips, audiofragmenten en zelfs objecten samen te brengen. Om te laten zien dat geschiedenis niet alleen gelezen, maar ook beleefd kan worden. Misschien zelfs gespeeld of getest, in de vorm van een experiment of interactief element.
Bij een goede tijdlijn is er, net als bij een goed buffet, voor ieder wat wils, maar alles past in dezelfde maaltijd.
Ben je benieuwd hoe het zit met jouw historisch besef? The New York Times maakte het spel Flashback, waarin je gebeurtenissen in de juiste volgorde moet zetten. In het begin lijkt het eenvoudig, maar al snel merk je hoe lastig het is om tijd juist te ‘voelen’. En precies daarom zijn goede tijdlijnen zo waardevol: ze helpen ons om grip te krijgen op iets dat we denken te begrijpen, maar vaak maar half overzien.
Test het hier!De Museumman
Niels van Ommeren
KVK 82431361
BTW NL003680953B0
BANK NL79KNAB0406153779