In een wereld die zo digitaal en snel is, is een plaat opzetten een moment om tot rust te komen.

Echt! Een nieuwe rol voor onze musea?

Juist nu alles steeds meer digitaal wordt, lijken jongeren vaker op zoek naar iets echts. Dat zie je aan de heropleving van vinyl, aan de populariteit van analoge camera’s en zelfs aan de onverwachte comeback van vintage fotohokjes. Niet omdat jongeren technologie afwijzen, maar misschien juist omdat ze behoefte hebben aan ervaringen die minder vluchtig zijn en meer zintuigen bedienen.

Een tijdje geleden las ik over het succes van Record Store Day. Dit komt vooral door jongeren die weer ouderwets muziek op vinyl kopen.

“Fans vinden het fijn iets fysieks in handen te hebben na een concert. In een wereld die zo digitaal en snel is, van het streamen van nummers tot het scrollen op sociale media en het bedienen van je verwarming via je telefoon, is een plaat opzetten een moment om tot rust te komen.”

Gilly Verrest, De Waterput, Bergen op Zoom

lees hier het artikel

Die uitspraak bleef hangen. Het deed me denken aan een opdrachtgever waar ik voor heb gewerkt. Het bedrijf restaureert en exploiteert vintage fotohokjes. Naast een vloot van deze klassieke automaten hebben ze ook een eigen locaties. Een regelrechte hit onder Gen Z, compleet met de inmiddels bekende TikTok-rijen voor de deur. Ik was razend benieuwd wat deze jongeren daar vonden wat ze blijkbaar nergens anders vonden. Dus deed ik wat ik wel vaker doe: ik ben er een middag onopvallend bij gaan staan kijken. Een fantastische ervaring.

In kleine groepjes staan jongeren geduldig, al scrollend op hun telefoon, op hun beurt te wachten. Zodra ze aan de beurt zijn, duiken ze met z’n allen het hokje in. Het apparaat flitst drie keer voor iedere fotostrip. Je kunt over Gen Z zeggen wat je wilt, maar dat beheersen ze tot in de puntjes. Ik probeerde het zelf ook eens. Tegen de tijd dat ik doorhad wat er gebeurde, was er al twee keer geflitst. Na drie minuten komen ze weer naar buiten, trots wapperend met hun vers ontwikkelde fotostrip. En weet je wat ze dan doen? Ze pakken hun telefoon en maken er een foto van!

Waar de smartphone een uithangbord voor afleiding is, is de camera een instrument voor focus en aandacht.

Die tegenstelling vind ik fascinerend. Blijkbaar gaat het niet om analoog óf digitaal. Het gaat om de ervaring. Om iets dat eerst écht heeft plaatsgevonden en daarna pas digitaal wordt gedeeld. Tegelijkertijd zie je dat ook analoge camera’s en oudere digitale toestellen weer populair worden. Niet omdat ze technisch beter zijn dan een smartphone, maar juist omdat ze één ding doen: fotograferen. Waar een smartphone voortdurend je aandacht vraagt en daarmee en een uithangbord voor afleiding is, is de camera het tegenovergestelde, een instrument voor focus en aandacht.

Maar voor mij is technologie een middel, nooit een doel. Het verhaal moet altijd leidend zijn.

Soms heb ik het gevoel dat we in de culturele sector technologie inzetten omdat we denken dat een jong publiek dat verwacht. Je ziet het in tentoonstellingen, maar ook in theater en dans, waar projecties en livevideo steeds vaker onderdeel van de voorstelling zijn. Zelfs in aanbestedingen kom ik regelmatig de eis tegen dat AR- of VR-technieken moeten worden toegepast. Begrijp me niet verkeerd: ik ben dol op technologie. Maar voor mij is technologie een middel, nooit een doel. Het verhaal moet altijd leidend zijn. Technologie moet iets toevoegen, niet iets vervangen.

Dat brengt me bij een van mijn mooiste professionele herinneringen. Tijdens een opdracht bij het Drents Museum spraken we over precies deze vraag: hoe maak je geschiedenis invoelbaar voor een jong publiek? De conservator pakte een steen van tafel en gaf hem aan mij. “Hier. Een vuistbijl. Dertigduizend jaar oud.” Wat een seconde eerder nog een wat lompe presse-papier leek, veranderde in mijn hand ineens in een tastbaar bewijs van een mens die duizenden generaties vóór mij leefde. Iemand die dit voorwerp ooit zelf heeft gemaakt, vastgehouden en gebruikt. Daar was geen scherm voor nodig. Geen animatie. Geen Augmented Reality. Alleen een echt object en een goed verhaal.

Want soms is echt gewoon goed genoeg.

Misschien ligt daarin wel een nieuwe rol voor onze musea. Niet door steeds meer technologie toe te voegen, maar door iets te bieden wat steeds zeldzamer wordt: een echte ontmoeting met een authentiek object, een waargebeurd verhaal of een ervaring die je nog lang bijblijft.